Dikim Tekniği

DİKİM

En az 50 yıl badem ve 100 yıl cevizin ömrünü geçireceği yere rastgele bir fidan dikilmesi elbette doğru değildir. Bunun için cevizle ve bademle ilgili herşeyi anlatıyoruz. Bilgilenerek en kaliteli,en verimli fidanın en iyi şekilde dikilmesini istiyoruz.

A-Açık Köklü (AK) Fidan Dikimi
B-Tüplü(Torbalı) Fidan Dikimi

Açık Köklü (AK) Fidan Dikimi

Fidanın Emniyete Alınması: Aşılı badem ve cevizin çeşidi ve fidanı seçildikten sonra bu fidanlar dikim yapılacak yere taşınıp korumaya alınırlar. Açık köklü fidanlar; kapalı ve içinde herhangi bir ısıtıcı bulunmayan yerde istif edilirler. Gerekirse köklerinin üzeri ıslak bir teliz ve kanaviçe bezle örtülür. Buradan gerektikçe taşınıp dikilirler. Şayet dikim sahasına yakın, kapalı bir yer yoksa temiz dere kumuna veya temiz gevşek toprağa gömüye alınır. Eğer kar nedeniyle dikim yapılamıyorsa fidanlar,kar eriyinceye kadar kar gömüsüne alınabilirler.

Dikim Zamanı: Kasım ayı sonlarına doğru sokülen fidanlar mart sonuna kadar dikilebilir.Sonbahar dikimi ilkbahara göre avantajlıdır .Çünkü sonabaharda yapılan dikimde,toprak altı ısısı çok değişken olmadığından kış boyunca fidan kökleri yuvalarını kapatarak yeni taze kökler yapar. Bu durum,fidanların daha erken gelişmesini ve kuraklığa daha fazla dayanmasını sağlar.

Dikim Şartları: Dikim, toprak tavında iken yapılır. Çamurda,donda ve sert rüzgarlı havalarda dikim yapılmaz.

Çukura Gübre Verme: Toprak yüzeyine 50cm.mesafede olacak şekilde çukurun altına gübre verilir. Gübre olarak ahır gübresinden 3-4 kürek atılır. Ahır gübresi bulunamıyorsa kök gübresi verilir. Kök gübresi 250g. Triple Süper Fosfat+250g Potasyum sülfat karışımıdır. Gerek ahır gerekse kök gübreleri hiçbir şekilde açık kökle temas etmemelidir.

Yabani Sürgün Budaması: Aşılı badem ve ceviz fidanı dikilirken aşı yerinin altındaki yabani gözler mutlaka elle sıyrılarak koparılmalıdır.

Kök Tuvaleti: Dikimden hemen önce fidanın kazık kökü ve yaralı kökleri sağlam yerlerinden keskin bir bağ makası ile kesilir. Kesmeden önce fidan kökleri suya batırılırsa kum ve toprak temizleneceğinden makasın körlenmesi engellenir. Ayrıca fidandaki su kaybını da önlemiş olur.

Dikim: Çukurun dibindeki gübrenin üstü dikim seviyesine kadar üst toprakla doldurulur. Kök tuvaleti yapılan,kök boğazı toprak yüzeyinden aşağıda olacak şekildebu toprağın üzerine oturtulur. Çukurun çevresindeki önceden hazırlanmış temiz üst toprak ve sıyrılmış toprak kürekle köklerin üzerine yığılır. Sıkıştırmadan önce fidan hafifçe yukarıya doğru çekilir. Bu hareketin amacı köklerin kıvrılmasını önlemektir. Çünkü yukarı doğru kıvrılan kökler gelişemezler. Fidan yukarı çekildikten sonra hafiften başlayarak sıkıştırılır. Sıkıştırmanın amacı;köklerin arasında hava boşluğunun kalmaması içindir. Sıkıştırma devam ederken bir taraftan toprak doldurulmaya devam edilir. Dikim bittikten sonra kök boğazının arazi yüzeyinden yukarıda olması gerekir. Çünkü zamanla çukurun içindeki toğrağın çökeceği hesaplanmalıdır.

Dikim Yanlışları: Fidanın kök boğazı arazi yüzeyinin hizasında olmalıdır. Yüzeyden aşağı ”derin dikim” veya yüzeyden yukarı “sığ dikim” tutmada sorun yaratır.

*Dikim sırasında köklerde hava boşluğu bırakılmaya çalışılır. Bunun için toprak sıkıştırması önemlidir. Fakat sıkıştırma esnasında köklere zarar verilmemeye çalışılmalıdır.
*Burgu ile açilan çukur dikiminde üst ve alt toprak olmadığı için dikimde sıyrılmış toprak kullanılır. Burada dikkat edilecek en önemli husus,gübre verilecek derinliği iyi ayarlamaktır
*Fidan köklerinin gübreye isabet etmemesine gayret gösterilir.
*Fidanlar yerçekimi istikametinde dik olarak dikilmelidir.

Tepe Vurma: Dikimde fidanın yerden 45-75cm mesafeden yani aşı yerinin aksi tarafına bakan 4 veya 6ncı gözün 0,5 cm üzerinden kesilmesine denir. Tepe vurmanın yararları:
Uyanmayı geciktirir.
Tutmayı kolaylaştırır.
Taç oluşumunu sağlar.
İlk tepe vurma iklimi soğuk olan yerlerde yüksekten yapılır. Mayıs soğukları geçince uçların kuruması varsa canlı dokudan bir defa daha tepe vurulur .Hemen arkasından yara yerine Sutut sürülür.

Herek Dikme: Dikimden sonra fidan köklerine zarar vermeyecek şekilde,boylu fidanları yanına 3 ͯ 5 cm ebatlarına çıta (herek) dikilir. Çıtanın dar yüzü fidan tarafında olmalıdır. Herek, mümkün olduğunca aşı yerinin aksi tarafına dikilip,plastik bir bağla (8) şeklinde bağlanır. Fidan köklerinin hava almaması ve fianın yatmaması için herek dikilmesi önemlidir. Herek, rüzgar istikametindeki fidanın ters yönünde olmalıdır.

Cansuyu Verilmesi: Fidan dikilip her türlü işlem bitince fidanın dibine en az bir teneke( 16 litre) su verilir.

Tüplü (Torbalı) Fidan Dikimi

Fidanın Emniyete Alınması:Aşılı cevizin çeşidi ve fidanı seçildikten sonra, bu fidanlar dikim yapılacak yere taşınıp korumaya alınırlar. Torbalı fidanları,açık köklüde olduğu gibi kapalı yere veya gömüye alınmaları gerekmez. Dikim yapılacak yerin yakınına,açık plana yanyana dizilirler. Gerekmiyorsa veya hemen dikilecekse sulama yapılmaz. Eğer dikim gecikecekse suluma yapılır.

Dikim Zamanı: Torbalı fidanların söküm ve uyanma sorunları olmadığından her mevsim dikilebilir.

Dikim Şartları: Torbalı fidanlarda kök toprak içinde olduğu için açık köklü fidanlar kadar olumsuz toprak ve hava şartlarına karşı hassas değildir.

Çukura Gübre Verme: Kökler açıkta olmadığı için,ahır gübresinin çukurun çok altına verilmesi gerekmez. Hatta fidan çevresine konacak toprakla karıştırılıp verilebilir. Ahır gübresi bulunamayan yerde kök gübres (250 gr Triple Süper Fosfat+250 g Potasyum Sülfat) toprakla karıştırılıp verilir.

Dikim: Çukur,üst toprakla yarı seviyesine kadar doldurulur. Gübre,ya bu toprağın üzerine ya da fidan çevresine konacak toprakla karıştırılarak verilir. Torbadan dışarı çıkmış kökler varsa makasla kesilir. Torba, bir maket bıçağı veya bir jiletle kesilir. Fidan,toprağı ile beraber gevşek toprağın üzerine oturtulur.
Etrafı üst toprakla veya ahır gübresi karıştırılmış üst toprakla doldurulur. Fidanın kökü,çevresindeki toprağın dağılmamasına özen gösterilerek ayakla sıkıştırılır. Şayet torba içindeki toprağın gevşek veya köklerin toprağı tam olarak kavramadığı düşünülüyorsa torba yandan kesilerek çıkarılmaz. Torbanın tabanı kesilip naylon torba çıkarılmadan gevşek toprağın üzerine oturtulur. N. torba yukarıdan aşağıya doğru kesilir. Etrafı gübreli veya gübresiz üst toprakla doldurulur. Sıkıştırma yapılmadan ,doldurulan toprağın içindeki N. torba yukarıya doğru çekilerek çıkarılır. Doldurulan toprak torbadaki eski toprağın dağılmamasına özen gösterilerek ayakla hafif bastırılarak sıkıştırılır. Dikimde kök boğazının arazi seviyesinden aşağıda olmamasına ve fidan çevresinde bir çukurun oluşmamasına dikkat edilir.

Çöğürü Sıyırma ve Tepe Vurma: Tüplü fidanın tepesi daha önce vurulmamışsa aşı süren yerin ters tarafına bakan gözün 0,5 cm üzerinden tepe kesilir. Mayıstan önce yapılan dikimlerde, tepe vurma işleminin aşırı şoğuklar geçince yapılmasında fayda vardır. Tepe kesilir kesilmez yara yerine Sutut sürülür. Aşı yerinin altından, yabani sürgünlerin kısa zamanda çıkıp gelişmelerini engellemek için , çöğür gövdesindeki olası gözlere bastırılıp sıyrılması çok önemlidir.

Herek Dikme: Dikimin arkasından fidan köklerine zarar vermeyecek şekilde fidanların yanına 3 ͯ 5 cm çıta (Herek) dikilir. Çıtanın dar yüzü fidan tarafında olmalıdır. Çıta rüzgar istikametine dik olarak dikilirse daha faydalı olur.

Cansuyu Verilmesi: Dikim işlemi bitince, fidanın çevresine 1teneke (16 litre) can suyu yedirilerek verilir.

Aşı Bağının Çözümü ve Mahmuzun (Çıkıntı) Kesimi: Dikimden sonra fidan köklerini salmaya ve yöreye uygum sağlamaya başlayınca aşı bağı çözülür. Mahmuzda canlı dokuyu içine alacak şekilde sürgün yerinin 0,5 cm üzerinden keskin bir makasla kesilir ve macunlanır.

Dikim Gübrelemesi

Temel (tam alan) gübreleme yapılamayan durumlarda dikimin devamında fidanın yaklaşık 80 cm uzağından kürek ağzı genişliğinde ve ortalama 20 cm derinliğinde daire şeklinde bir kanal kazılır. Bu kanala 3 teneke ahır gübresi verilip kanal eski durumuna gelinceye kadar toprakla doldurulur. Arkasından hemen su verilir. Aynı işlem 3 yıl sonra halka biraz daha geniş tutularak uygulanır.
Ahır gübresi dışında ,”Ahır Gübresi+Humus (çürümüş) +Torf” karışımı kumlu ve taşlı topraklarda iyi sonuçlar vermektedir. Diğer toprak çeşitlerinde ise, yukarıdaki karışımın içine organik gübre katılarak iyi bir organik toprak düzenleyicisi elde edilip kullanılması, diğer alternatif çözümdür. Aşılı Badem Ceviz Kapama Bahçe kurulmasında bu tür uygulamalardan olumlu sonuçlar alınmaktadır.
Temel (Tam Alan) gübreleme yapılamıyorsa dikimin devamımda da gübre verilemiyorsa Aşılı Badem Ceviz Kapama Bahçesinde olumlu sonuç almak nerdeyse mümkün değildir. Ahır gübresi verilmemesi halinde toprak ve fidanda,ileride meyvelerde bir çok olumsuzluklar görülecektir.
Ahır gübresi verilirken toprağın pH’ına göre içine tarım kireci veya toz kükürt belli oranlarda karıştırılmalıdır. Veya piyasada bulunan organik toprak düzenleyicisi verilebilir.

ÖRTÜ BİTKİLERİ MALÇLAMA VE ARA TARIM

Yer Örtücü Bitki Ekimi

Aşılı Ceviz Badem Kapama Bahçesinin kurulduğu ilk yılda ,sıra aralarına yonca veya korunga gibi yer örtücü bitkiler ekilebilir. Eğer yeterli su varsa bu tür tesisin bir çok faydası vardır.

*Bahçedeki ağaçlar toprak üstüne yakın kısmında daha yoğun köklere sahip olur.

*Havanın azotunu bünyelerine aldıklarından toprağın azotunu ve organik maddelerini arttırarak verimi de arttırır.
*Toprağın havalanması artar ve toprak bol oksijen alır.

*Alınacak tedbirlerle geç donlar da toprağın ısısını kaybetmesini geciktiriri. Yeşilörtünün kökleri, suyu toprak yüzeyine yakın tutacağından ;ısınan suda geç soğuyacağından ,don zamanı bir kaç derecelik avantaj sağlar. Toprağın , dolayısı ile suyun ısınması için geç donlardan önce yer örtücü bitkinin toprağa çok yakın yerden biçilmesi gerekir, toprak yüzeyinde ot vs. bırakılmamalıdır.

*Yer örtücü bitkiler ideal yem olarak hayvanlara yedirilir.

*Arılar için ideal bal kaynağıdır.

*Çıplak arazilerde çiçeklenme zamanı sert esen bir rüzgar toz kaldıracağından bu durum dölllenmede olumsuzluk yaratabilir. Yer örtücü bitkiler bu olumsuzluğu önler.

*Yer örtücü bitki, sıra aralarından ot mücadelesi ve devamlı toprak işlemesi gibi pahalı işlemleri gerektirmediğinden masrafları azdır.

*Yer örtücü bitki meyilli ve toprağı gevşek arazilerde yüzeysel erozyonu önler.Eğer yeterli su varsa, yer örtücü bitki ekilmesinin faydaları görüldüğü gibi saymakla bitmez.

*Derine giden kökleri ile derinde bulunan besin elementleri toprak yüzeyine çekerler.

*Diğer besin elementlerinin faydalarını arttırır.

MALÇLAMA


Malçlama, organik ve inorganik maddelerle sentetik maddeler kullanılarak toprak ve bitkide bazı olumlu değişiklikler sağlamak amacıyla yapılan uygulamaya denir.
Bu değişiklikler:
Toprak sıcaklığını düzenlemek
Topraktaki buharlaşmayı azaltmak
Toprağın besin sağlama yeteneğini arttırmak
Toprağın su tutma kapasitesini arttırmak
Yabancı otları kontrol etmek
Toprak organizmalarının artmasını teşvik etmektir.
Bütün bu olumlu gelişmelerin sonunda, bitki güçlenir, hızlı gelişir, çevreye uyum sağlar,erken meyveye yatar ,ürün kaliteli ve yüksek olur.
Malçlamada dikkat edilecek hususlar
Organikler ayrılırken toprağın azotunu eksilteceğindn , ilave gübre gerekebilir. Organiklerin çürümüş olarak kullanılması bu sakıncayı giderir.
Bazı malçlar yağışın toprağa geçişini yavaşlatabilir.
Ağaçlar gölge yapmaya başladıklarında malçlama düşünülmemelidir.
Sulama suyunun az olduğu yerlerde kurak zamanlarda biçilen yabani otlar toprak yüzeyine serilebilir. Ancak kurak geçince bu otların kaldırılmasında fayda vardır.
Malçlamada fare gibi kemiricilere dikkat edilmelidir.

ARA TARIM

Aşılı Ceviz Badem Kapama Bahçesinde gelişen ağaçların “dalları altına “ girilmemesi koşulu ile ara tarım yapılabilir. Sıra araları dallar tarafından kapatılınca ara tarım yapılmaz.
Ara tarımda, yıllık çapa bitkileri ekilip dikilebilir. Ancak bazı bitkilerin (Örneğin; soya fasülyesi, lahana, marul, domates, kavun gibi) kök zararlıları ile mantarları gelişrirdikleri hatta nema todları barındırdıkları dikkate alınmalıdır. Bunların dışında ,baklagiller,çilek gibi bitkilerle, fidanlara fazla yaklaşmamak şartı ile mısır ara tarım olarak düşünülebilir.
Kısa ömürlüde olsa ceviz aralarına meyve dikilmez.


Kaynak : 1997/ Aşılı Ceviz ve Badem Yetiştiriciliği 2. Baskı  Yazar : Selami Bayrak/ Orman Teknikeri 

© GÜLER FİDAN
MND Ajans